Jak założyć działalność gospodarczą – formalności

Rejestrując jednoosobową działalność gospodarczą, możemy wybrać jeden z trzech sposobów opodatkowania wykonywanej działalności: zasady ogólne, podatek liniowy lub ryczałt.

Różnią się one sposobem obliczania zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych oraz prowadzenia dokumentacji księgowej.

• Zasady ogólne

Dają najwięcej możliwości odliczeń, ale też sposób obliczenia podatku jest najbardziej skomplikowany. Najważniejsze obowiązujące zasady to:

• kwota wolna od podatku 30 tysięcy złotych
• progresywna stawka podatkowa – 12% przy dochodach do 120 tysięcy złotych, – 32% powyżej tej kwoty
• możliwość odliczenia kosztów oraz zastosowania wielu ulg podatkowych, w tym skorzystania z ulgi na dzieci oraz rozliczenia wspólnego z małżonkiem
• obowiązkowa składka zdrowotna w wysokości 9% dochodu lub od 75% minimalnego wynagrodzenia na 1 luty roku składkowego w przypadku nie osiągania dochodów wyższych (minimalna składka zdrowotna w 2025 wynosi 314,96 zł – 9% od kwoty 3499,50 zł)

• Podatek liniowy

Charakteryzuje się stałą stawką opodatkowania w wysokości 19% bez względu na wysokość dochodu oraz obniżoną stawką składki zdrowotnej, która powyżej wartości minimalnej (9% od 75% minimalnego wynagrodzenia na 1 luty roku składkowego czyli 314,96 zł w 2025 roku) wynosi 4,9% dochodu.

Podatek liniowy umożliwia odliczenie kosztów działalności od dochodu, w tym również części zapłaconej składki zdrowotnej, ale wyklucza m.in. ze wspólnego rozliczenia się z małżonkiem czy łączenia dochodów z różnych żródeł.

Nie można wybrać tej formy opodatkowania w przypadku świadczenia usług o tym samych charakterze na rzecz byłego pracodawcy (tego samego roku, ale już w kolejnym roku taki wybór opodatkowania będzie możliwy)

• Ryczałt

Opodatkowanie w formie ryczałtu wyklucza odliczenie kosztów oraz skorzystanie z większości ulg podatkowych, natomiast bardzo upraszcza sposób obliczenia podatku, którego wysokość uzależniona jest od wartości przychodu i wynosi od 3% do 17%.

Stała stawka podatkowa uzależniona jest od rodzaju wykonywanej działalności, np.:

handel opodatkowany jest stawką 3%,

usługi budowlane – 5,5%,

najem i dzierżawa – 8,5%,

usługi informatyczne – 12%,

świadczenie usług reklamowych – 15%,

wykonywanie wolnego zawodu (adwokat, księgowy, agent ubezpieczeniowy) – 17%.

Składka zdrowotna w przypadku ryczałtu zależy od wysokości osiągniętego przychodu i aktualnej kwoty przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, które stanowi podstawę do jej obliczenia. W 2025 roku przy dochodzie poniżej 60 tysięcy złotych miesięczna składka zdrowotna wynosi 461,66 zł, od 60 do 300 tysięcy złotych – 769,43 zł, powyżej 300 tysięcy – 1384,97 zł.

Niektóre rodzaje wykonywanej działalności uniemożliwiają wybranie ryczałtu (np. handel częściami do pojazdów mechanicznych). Istnieją również pewne ograniczenia w przypadku kontynuowania współpracy z byłym pracodawcą lub przejęcia działalności po współmałżonku.

Przed ostateczną decyzją co do formy opodatkowania warto zastanowić się, co będzie korzystniejsze w naszej sytuacji.

Na początku każdego kolejnego roku podatkowego możliwa będzie zmiana wybranej wcześniej formy opodatkowania.

Czy ZUS jest obowiązkowy?

Dla osób, które oprócz działalności gospodarczej posiadają inny tytuł do ubezpieczenia (np. umowa o pracę) obowiązkowa jest tylko składka zdrowotna, pozostali przedsiębiorcy zobowiązani są do opłacania również składek społecznych (emerytalnej, rentowej i wypadkowej) oraz dobrowolnie mogą opłacać składkę chorobową (w przypadku, gdy opłacają również pozostałe składki społeczne).

Ulga na start i preferencyjne wysokości składek ZUS

Ulga ta start polega na możliwości skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek społecznych w pierwszych pełnych 6 miesiącach działalności. W tym okresie początkujący przedsiębiorca musi opłacać jedynie składkę zdrowotną.

Z ulgi na start nie można skorzystać, jeśli w ramach nowopowstałej działalności wykonuje się usługi dla byłego pracodawcy o tym samych charakterze, co wcześniej na etacie w roku bieżącym i poprzednim lub prowadziło się działalność wcześniej, a od jej zamknięcia nie minęło jeszcze 5 lat.

Preferencyjne składki ZUS – to obniżone składki społeczne, których podstawą obliczenia jest 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę, tj. 30% z 4242 zł, czyli 1.272,60 zł – od stycznia do czerwca 2024 roku. Tak obliczone składki wynoszą:

Podobnie, jak w przypadku ulgi na start z preferencyjnych składek ZUS nie możesz skorzystać, jeżeli wykonujesz pracę dla byłego pracodawcy w tym samych zakresie, co wcześniej na etacie (to ograniczenie obowiązuje przez cały okres korzystania z preferencji tj. 2 lata) lub prowadziłeś już działalność gospodarczą w ciągu minionych 5 lat (60 miesięcy).

Zakładając działalność masz obowiązek zarejestrować się do ZUS. Możesz to zrobić od razu, wypełniając wniosek o wpis do CEDIG lub później, w ciągu 7 dni od założenia firmy, składając odpowiednią deklarację do ZUS-u.